Lễ hội Pháo hoa ở Quảng Uyên

Lễ hội pháo hoa ở huyện Quảng Uyên là nét văn hóa đặc sắc, gắn liền với sự linh thiêng của miếu Bách Linh ở huyện Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng. Miếu Bách Linh là di tích lịch sử, văn hóa có từ lâu đời, thờ 100 điều linh thiêng, đứng đầu là con rồng một trong tứ linh “ Long, Ly, Quy, Phượng ”. Từ bao đời nay, miếu Bách linh đã đi sâu vào tâm linh của người dân địa phương. Không ai còn nhớ rõ miếu được xây dựng vào năm nào. Qua nghiên cứu và khỏa sát thực tại thì miếu có hiện trạng ban đầu bằng gỗ, đến năm Khải Định thứ sáu (1912) miếu được tu sửa và xây lại hoàn toàn bằng gạch, do tri châu Quảng Uyên người Thái Bình đứng ra xây dựng và thợ dưới xuôi lên xây nên kiến trúc có dáng dấp như một ngôi chùa ở dưới xuôi gồm: tam quan, sân, tiền đường và hậu cung, nên người dân nơi đây vẫn quen gọi là “Chùa Bách Linh”.

 

Lễ rước thần tại Lễ hội pháo hoa Quảng Uyên (ảnh theo BCB)

 

Miếu bách Linh gắn liền với Lễ hội pháo hoa – một lễ hội lớn, đông vui nhất của tỉnh Cao Bằng. Hội được tổ chức vào mùng 1 – 2 tháng 2 âm lịch hàng năm. Chính vì ý nghĩa đó, Miếu Bách Linh thị trấn Quảng Uyên đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng quyết định công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh ngày 02 tháng 12 năm 2013.

Rồng mở mắt đến miếu Bách Linh tế thần (ảnh theo BCB)

Lễ hội pháo hoa là lễ hội đông vui nhất tỉnh Cao Bằng, được tổ chức vào dịp đầu xuân mang ý nghĩa mở đầu cho mọi hoạt động của một năm mới, mở đầu cho mùa làm mới của cộng đồng, để cầu phúc, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng được bội thu. Là một lễ hội đẹp lòng thần, hợp lòng dân, được nhân dân truyền đời, bảo vệ và phát triển. Đối với người dân lao động, lễ hội là dịp ăn mừng vụ thu hoạch ở quy mô lãnh thổ, cũng là dịp tiếp đón  một mùa sản xuất mới đầy ước vọng; là thời điểm họ hàng và bè bạn hỏi thăm, chúc tụng lẫn nhau; là mùa vui của tuổi trẻ, nơi họ tìm đến nhau để hát giao duyên, trao đổi tâm tình...

Lễ hội pháo hoa được tổ chức thành hai phần: Phần lễ và phần hội

Phần Lễ: Được thực hiện từ chiều 30 tháng Giêng. Trước tiên là công việc chuẩn bị làm lễ khai quan cho Rồng. Rồng với tư cách là chúa tể của các vùng sông nước. Nhưng khi rồng bay lên, nó được gắn liền với việc sinh ra sấm và mưa là biểu hiện của hoạt động bầu trời. Nó là biểu hiện của các cơn mưa thần thánh làm tươi tốt đất đai. Rồng làm mưa thuận gió hòa, cây cối xanh tốt mùa màng bội thu, hứa hẹn một cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Với ý nghĩa đó, Rồng được làm lễ khai quan tại mỏ nước Cốc chủ - mỏ nước ở gốc cây cổ thụ, một mỏ nước thiêng trong vùng.

Rồng ra phố chúc mừng nhân dân (ảnh theo BCB)

Lễ khai quan: Một cụ cao tuổi, có uy tín, nhiều con cháu được chọn làm chủ lễ và một đội rồng gồm 15 người, 3 người đánh trống, 1 người cầm quả cầu và 11 người múa Rồng, làm lễ tại mỏ nước. Khi đi ra mỏ nước, Rồng chưa được múa, không được đánh trống, mắt rồng được bịt bằng giấy bản, đến mỏ nước rồng nằm phục ở đó. Người chủ Lễ thắp hương vái thiện địa cầu xin thần linh phù hộ cho mọi người dân trong vùng được khỏe mạnh, làm ăn may mắn, cầu cho mưa thuận gió hòa, đời sống ấm no, hạnh phúc và xin được mở mắt cho rồng. Lễ xong, chủ lễ cắt tiết con gà trống, lấy tiết xoa vào hai mắt rồng, rồi tháo bỏ giấy ở hai mắt rồng ra. Lúc này rồng đã được mở mắt, ba hồi trống nổi lên để đánh thức rồng, Rồng bắt đầu cử động từ đầu đến thân và đến đuôi. Sau đó đốt pháo, trống thúc giục rồng bay lên, bay lượn quanh mỏ nước ba lần rồi đi vào miếu Bách Linh (Trong miếu đã được đặt lễ và thắp hương), Rồng vào miếu vái ba lần, đi vòng quanh miếu một lần rồi đi ra ngoài.

Lễ rước thần: Được thực hiện vào sáng ngày hội chính tức ngày 2 – 2 âm lịch, lễ rước gồm 4 đoàn rước kiệu, mỗi kiệu 4 người khiêng, mặc đồng phục dân tộc truyền thống. Đi đầu là kiệu rước ảnh Bác Hồ. Thứ hai là kiệu rước thần (đây là thần địa phương), trên kiệu đặt một bát hương to. Thứ ba là kiệu pháo hoa, trước đây kiệu này được xếp rất nhiều pháo hoa to nhỏ khác nhau, trong đó có đầu pháo. Những năm gần đây khi có chỉ thị cấm đốt pháo, kiệu pháo chỉ được bày để tượng trưng. Cuối cùng là kiệu rước một con lợn quay, đây là phần thưởng của người thắng cuộc trong trò chơi Cướp đầu pháo.

Bốn kiệu này rước đi trước, đoàn Rồng theo sau. Lễ rước thần được xuất phát từ miếu Bách Linh. Sau khi làm thủ tục thắp hương tại miếu, đoàn rước bắt đầu đi đến Đền thờ Nùng Chí Cao, đền thờ Trần Hưng Đạo. Sau đó đi khắp phố đến từng gia đình, trước đây Rồng đến cơ quan, hộ gia đình đều được đốt pháo đón mừng, coi như là điều may mắn, tài lộc đến nhà, nay không được đốt pháo nữa rồng vẫn được nồng nhiệt chào đón và được mời rượu (Đây được xem như việc thần linh đi kiểm tra, quan sát  xem dân chúng làm ăn như thế nào và đem lộc ban phát cho mọi người nên Rồng được tiếp đón rất nồng nhiệt ).

Phần hội: Chiều ngày 2- 2 âm lịch, Hội được tổ chức tại sân vận động trung tâm huyện, tại đây diễn ra nhiều trò chơi dân gian: Múa rồng , múa kỳ Lân, tung còn, hát lượn, chơi đu và nhiều hình thức thể thao  như Đá bóng, cờ tướng, võ dân tộc.... Ngoài ra, những năm gần đây còn có các cuộc triển lãm về thành tựu kinh tế, về công cuộc đổi mới của đất nước, thu hút được đông đảo khách đến trẩy hội.

Tranh đầu pháo tại Lễ hội (ảnh theo BCB)

Đặc biệt một phần của Hội không thể thiếu đó là trò chơi Cướp đầu pháo. Đầu pháo là một chiếc vòng sắt được trang điểm bằng tua ngũ sắc rực rỡ. Đầu pháo được quấn chiếc vòng này là quả pháo cỡ lớn. Vào Hội, pháo được đặt lên trên một chiếc đài cao. Tranh đầu pháo chính là tranh cướp cái vòng ở quả pháo lớn, có nhiều đội ở các xã tham gia trò chơi này.

 Sau khi đốt pháo, chờ đầu pháo rơi xuống, các lực sĩ của các đội bắt đầu tranh cướp, người của đội nào cầm được đầu pháo bằng mọi cách, mang đến trước kiệu rước Thần lạy ba vái, đội đó được coi là đội thắng cuộc. Những năm gần đây, không được đốt pháo, Ban tổ chức lễ hội tiến hành trò chơi bằng cách đứng trên khán đài rồi tung vòng sắt ra cho các đội vào cuộc tranh  cướp đầu pháo như thường lệ.

Hội pháo hoa là cuộc chơi vui – khỏe, lành mạnh, rèn luyện tính nhanh nhẹn, có tinh thần thượng võ, lôi cuốn các chàng trai khỏe mạnh từ các địa phương tham gia. Mọi người quan niệm rằng trong ngày hội này, ai bắt được vòng lộc pháo hoa thì cả năm sẽ được may mắn, phát tài, phát lộc và đem lại vinh dự lớn cho địa phương mình. Xã nào thắng cuộc sẽ được phần thưởng là một con lợn quay trên kiệu lễ rước thần, phần thưởng đó sẽ được đoàn rước đưa về tận nơi và kiệu đó cũng để lại cho địa phương một năm hương khói cầu lộc. Đến năm sau, địa phương đó lại chuẩn bị một con lợn quay trên kiệu để đoàn rước rồng đến lấy làm phần thưởng cho đội thắng cuộc trong năm đó. Năm này qua năm khác, Hội vẫn được diễn ra như vậy và với quy mô và địa bàn ngày càng mở rộng, thu hút nhân dân trong và ngoài địa phương tới tham dự. Hội pháo hoa là nét văn hóa độc đáo và đặc sắc của người dân huyện Quảng Uyên nói riêng và của đồng bào các dân tộc tỉnh Cao Bằng.

Nguyễn Hồng Vân