Khu di tích Quốc gia đặc biệt Rừng Trần Hưng Đạo

Khu di tích Quốc gia đặc biệt Rừng trần Hưng Đạo là nơi ghi dấu sự thành lập và hoạt động của đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân (ngày 22/12/1944), tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đồng thời, đây cũng là nơi gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp – người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người “Anh cả” của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Đền thờ Đại tướng Võ Nguyễn Giáp tại Khu rừng Trần Hưng Đạo, xã Tam Kim (Nguyên Bình) (Ảnh: sưu tầm)

Di tích được phân bố trên địa bàn 2 xã Tam Kim và Hoa Thám, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, gồm 05 điểm: Rừng Trần Hưng Đạo, Hang Thẳm Khẩu, Đồn Phai Khắt, di tích Vạ Phá, xã Tam Kim và di tích Đồn Nà Ngần, xã Hoa Thám. Khu Rừng Trần Hưng Đạo là nơi thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. 

Năm 1944, trước sự phát triển mạnh mẽ, rộng khắp của phong trào đấu tranh quần chúng, sự trưởng thành của các tổ chức vũ trang quần chúng, đòi hỏi cách mạng Việt Nam lúc này phải có một đội ngũ chủ lực thống nhất về mặt tổ chức. Sau một thời gian khẩn trương chuẩn bị, ngày 22/12/1944, theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân được thành lập tại Khu rừng Trần Hưng Đạo thuộc núi Dền Sinh, dãy Khau Giáng, nằm giữa hai tổng Hoàng Hoa Thám và Trần Hưng Đạo thuộc châu Nguyên Bình, Cao Bằng, nay thuộc xã Tam Kim, huyện Nguyên Bình. Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh giao cho đồng chí Võ Nguyên Giáp tổ chức lãnh đạo và tuyên bố thành lập đội. Ngay sau khi thành lập, Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân đã đánh thắng giòn giã liền hai trận: Phai Khắt và Nà Ngần.

Nhà bia Khu di tích Quốc gia đặc biệt rừng Trần Hưng Đạo (xã Tam Kim, Nguyên Bình), nơi thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân. (Ảnh: sưu tầm)

Đến với khu di tích Quốc gia đặc biệt Rừng Trần Hưng Đạo, chúng ta sẽ đến thắp nén hương tri ân công lao to lớn của Đại tướng Võ nguyên Giáp và được nghe những câu chuyện xúc động về tình cảm của Đại tướng với Tam Kim và của nhân dân Tam Kim đối với Đại tướng. Chiêm ngưỡng bức phù điêu khắc họa hình ảnh Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân trong buổi lễ thành lập. Bức phù điêu có giá trị như một tượng đài lưu niệm, biểu tượng cao quý, thiêng liêng về sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc. Cây sâu sâu già và địa điểm thành lập Đội,  nơi chứng kiến giây phút thiêng liêng trong buổi lễ thành lập, tại đây nhà bia ghi dấu sự kiện đã được dựng lên, bia có 4 mặt, nội dung lần lượt 4 mặt bia bao gồm: Văn bản chỉ thị thành lập đội VNTTGPQ của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc; 10 lời thề danh dự do đồng chí Võ Nguyên Giáp đọc trong lễ tuyên thệ ( sau này trở thành lời thề danh dự của Quân đội Nhân dân Việt Nam); Lễ thành lập đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân; Danh sách 34 chiến sĩ. Tiếp đó, là địa điểm lán trại, nơi sau khi thành lập Đội đã tổ chức một bữa cơm nhạt để nêu cao tinh thần chịu đựng gian khổ để chiến thắng quân thù, và đêm hôm ấy diễn ra đêm lửa trại đầm ấm và cảm động, tất cả các chiến sĩ Giải phóng quân lần lượt giới thiệu bí danh, tiểu sử của mình và phát biểu những nguyện vọng đầu tiên trong giờ phút tòng quân. Thăm Cây Sấu cổ thụ ( năm 2014 đã được công nhận là cây Di sản Việt Nam) và địa điểm Mỏ nước. Thăm đỉnh Slam Cao, nơi Đại tướng và Ban chỉ huy đội đã quan sát và đưa ra các phương án đánh đồn Phai Khắt. Những điểm di tích ghi dấu chiến công đầu tiên của Đội là Đồn Phai Khắt, nơi diễn ra trận đánh đầu tiên vào ngày 25/12/1944; Đồn Nà Ngần nơi diễn ra trận đánh thứ hai ngày 26/12/1944. Hai trận đánh mở đầu cho trang sử vàng oanh liệt của Quân đội Nhân Dân Việt Nam. Trong nhà trưng bày, có nhiều hình ảnh và hiện vật nhằm khái quát về sự hình thành và phát triển của Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân.

Để phát huy giá trị của Khu di tích, được sự quan tâm và đầu tư của Đảng nhà nước và Quân đội Nhân dân Việt Nam, Khu di tích đã được đầu tư bảo tồn,  tôn tạo di tích gốc, xây dựng nhiều hạng mục công trình quan trọng như: năm 2014 khánh thành nhà tưởng niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhà trưng bày bổ sung.

  Với ý nghĩa và tầm quan trọng của Khu di tích Rừng Trần Hưng Đạo, ngày 09/12/2013, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định xếp hạng Khu di tích lịch sử Rừng Trần Hưng Đạo là di tích quốc gia đặc biệt.

Phù điêu 34 chiến sỹ  (Ảnh: sưu tầm)

Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Rừng Trần Hưng Đạo là nơi giáo dục cho thế hệ trẻ về truyền thống lịch sử cách mạng, tinh thần yêu nước, đúng như người đội viên tuyên truyền giải phóng quân năm xưa - đồng chí Hà Hưng Long đã dặn: "Quân đội ta anh dũng lắm, con cháu phải biết tự hào và phát huy truyền thống ấy.."

                                                                                             Hoàng Huyền