Đồng chí Hoàng Đình Giong chỉ đạo Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám ở Cao Bằng

Đầu năm 1936, đồng chí Hoàng Đình Giong từ nước ngoài về Cao Bằng để truyền đạt Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ I và củng cố tổ chức, xây dựng lực lượng rồi về Hải Phòng công tác.

 Khi đến Hải Phòng, đồng chí bị bọn mật thám bắt giam và tra tấn, sau đó chúng đưa đồng chí về xà lim Cao Bằng xét xử. Từ đó, đồng chí Hoàng Đình Giong đã phải trải qua cảnh tù đày ở Hỏa Lò (Hà Nội) và nhà tù Sơn La. Tại nhà tù Sơn La, đồng chí đã cùng sinh hoạt và luôn gương mẫu đi đầu, sát cánh bên các đồng chí như: Nguyễn Lương Bằng, Văn Tiến Dũng, Tô Hiệu, Trần Huy Liệu, Trần Đức Quảng, Ngô Xuân Loan, Bùi Đình Đồng,... đấu tranh kiên cường làm cho thực dân Pháp phải khiếp sợ; lúc đó, chi bộ do  đồng chí Nguyễn Lương Bằng làm bí thư.

44

Ngày 21/8/1945, đồng chí Hoàng Đình Giong trực tiếp chỉ đạo Ủy ban khởi nghĩa đến Pháo đài gặp sỹ quan Nhật để đàm phán, thuyết phục địch trong Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám.

Tháng 5/1941, sau cuộc đấu tranh tuyệt thực ở nhà tù Sơn La, đồng chí Hoàng Đình Giong, Dương Công Hoạt và nhiều đồng chí khác đã bị thực dân Pháp đày đi đảo Nôxilava ở Mađagátxca là thuộc địa Pháp ở châu Phi.

Vào những năm 1942 - 1943, quân đồng minh đã tiến vào châu Phi buộc thực dân Pháp phải bàn giao trại tù người Việt Nam ở Mađagátca cho người Anh. Cuộc chiến chống phát xít có nhiều chuyển biến mới, ở châu Âu, phát xít Đức đã bị hồng quân Liên Xô liên tiếp đập tan. Do đó, quân đồng minh Anh, Mỹ tập trung hướng về châu Á, Thái Bình Dương, nhằm mau chóng đánh bại phát xít Nhật. Họ nảy ra ý định: lợi dụng tù nhân chính trị về nước để thu thập tài liệu, thông tin quân sự của Nhật cho họ. Tình báo Anh lựa chọn 7 người trong số tù nhân chính trị Việt Nam, gồm các đồng chí: Hoàng Đình Giong, Dương Công Hoạt, Lê Giản, Hoàng Hữu Nam, Vũ Văn Địch, Nguyễn Văn Ngọc, Nguyễn Văn Minh. Sau đó, các đồng chí bị di chuyển đến Can cút ta (Ấn Độ) vốn là thuộc địa của Anh. Đồng chí Hoàng Đình Giong đã trao đổi thống nhất với anh em: đây là thời cơ có lợi cho cách mạng, phải đoàn kết nhất trí, đấu tranh tìm mọi cách để được trở về nước hoạt động.

Tháng 10/1943, quân Anh chỉ cho một mình đồng chí Hoàng Đình Giong về nước bằng máy bay từ Ấn Độ sang Trung Quốc, theo con đường Tĩnh Tây - Pác Bó - Hà Quảng  (Cao Bằng) rồi bí mật đến Hòa An. Tại đây, đồng chí đã báo cáo tình hình với Trung ương và chủ trương lợi dụng đồng minh về nước, chủ trương này được Trung ương nhất trí. Sau đó, vẫn theo đường cũ trở lại Ấn Độ, đồng chí mang tài liệu mà Trung ương đã chuẩn bị  theo đúng yêu cầu của đồng minh. Tình báo Anh rất hài lòng khi nhận được tài liệu đó. Nhưng cùng lúc ấy, bọn Pháp đã cung cấp thông tin cho tình báo Anh và cảnh báo rằng, đồng chí Hoàng Đình Giong là cộng sản có vị thế cao trong Đảng, quân Anh chần chừ e ngại tìm cách hoãn chuyến đi của đồng chí tới đây. Lại thêm lần nữa, anh em tù chính trị phản đối quyết liệt âm mưu này, buộc chúng phải chấp nhận cho đồng chí Hoàng Đình Giong về nước đầu tiên.

Để chuẩn bị cho chuyến trở về sao cho nhanh, gọn, bí mật nhất, bọn Anh đã chọn phương án đổ bộ bằng đường không. Chúng cho huấn luyện tốp tù nhân tập nhảy dù trong một tháng. Theo kế hoạch đã định, ngày 25/10/1944, đồng chí Hoàng Đình Giong và Lê Giản về nước theo chuyến bay đầu tiên và nhảy dù xuống Bản Ngần, xã Vĩnh Quang (Hòa An) một cách an toàn. 

Thoát khỏi tù đày, đồng chí Hoàng Đình Giong càng phấn khởi hơn khi được Trung ương giao nhiệm vụ chỉ đạo Đảng bộ và nhân dân Cao Bằng khẩn trương chuẩn bị các điều kiện, nhất tề khởi nghĩa, giành chính quyền. Sau ngày Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945), phong trào quần chúng nổi dậy rầm rộ, lan rộng khắp phạm vi toàn tỉnh; các lực lượng vũ trang Cao Bằng hăng hái bao vây, giam chân, tiêu diệt phát xít Nhật. Giữa lúc đó, bọn phỉ khét tiếng tàn bạo Lằm Tìn, Lằm Pắn Nhì từ Trung Quốc sang Thông Nông với trên 300 tên, có đủ các loại vũ khí trang bị; chúng hoành hành ngang dọc, mưu chống phá chính quyền cách mạng. Trước tình hình như vậy, đồng chí Hoàng Đình Giong bình tĩnh đề xuất cách đánh "mưu phạt công tâm", đánh vào lòng người, thuyết phục họ theo con đường chân chính về với cách mạng. Đồng chí trực tiếp thảo thư chiêu dụ chúng. Chỉ trong thời gian ngắn, nội bộ chúng đã bị chia rẽ, ly tán, hoang mang dao động, không còn hung hăng như trước. Duy có tụi cầm đầu là ngoan cố. Đúng thời khắc ấy, đồng chí Hoàng Đình Giong chỉ huy các lực lượng quân sự của Hòa An, Hà Quảng, Bảo Lạc ba mũi giáp công, dũng mãnh tiêu diệt chúng.

Thực hiện Quân lệnh số 1 của Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc, Đảng bộ Cao Bằng đã triệu tập Hội nghị Tỉnh ủy thành lập Ủy ban khởi nghĩa của tỉnh, do đồng chí Hoàng Đình Giong phụ trách. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí, từ ngày 20/8/1945 trở đi, liên tiếp các huyện trong tỉnh giành được chính quyền cách mạng. Lúc này, lại xuất hiện tình hình mới, hàng vạn quân Quốc dân đảng Trung Hoa tiến đến thị xã Cao Bằng với danh nghĩa đồng minh giải giáp quân Nhật, nhưng thực chất là nhằm xâm chiếm nước ta. Vấn đề cấp bách nhất cần tiến hành là phải giành chính quyền ở tỉnh lỵ trước khi chúng đến đây. Lập tức, đồng chí điều ngay một đại đội giải phóng nhằm cản đường, ngăn chặn, tiêu diệt chúng nếu bọn này giở thói cướp bóc và để bảo vệ nhân dân. Còn đồng chí trực tiếp chỉ huy đại đội giải phóng quân bí mật vượt Sông Hiến vào thị xã Cao Bằng giành chính quyền từ tay Nhật và chiếm lĩnh kho vũ khí đạn dược của chúng ở Pháo đài vào rạng sáng 21/8/1945. Quân Nhật rệu rã lâm vào thế đường cùng, phải đầu hàng và giao nộp toàn bộ vũ khí. Ngay tối hôm đó, ta cho phép chúng rút lui theo Quốc lộ 3 về Bác Kạn. Cuộc tập kích vào Thị xã gọn ghẽ, nhanh chóng, bảo toàn được lực lượng, khí thế cách mạng của quần chúng nhân dân dâng cao.

Sáng ngày 22/8/1945, chính quyền cách mạng của tỉnh và Thị xã tổ chức cuộc mít tinh tuần hành lớn, biểu dương lực lượng, tuyên bố xóa bỏ chính quyền Nhật và bọn tay sai. Khi quân Tưởng vào đến Thị xã, Đoàn đại biểu thay mặt Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng với tư cách là chủ nhân đã ra giao tiếp nghiêm chỉnh, theo đúng quy chế đồng minh. Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám ở Cao Bằng hoàn toàn thắng lợi.

Theo baocaobang.vn